Heb je wel eens een training luistervaardigheden gevolgd? Grote kans dat je leerde LSD-en (luisteren, samenvatten, doorvragen). Op zich een prima techniek, maar wel precies dat: een techniek. Terwijl echt goed luisteren veel meer gaat over jou, dan over techniek.
Er zijn 3 principes die mij bij de les houden
- Luisteren = geven
- LLL: Luisteren, Luisteren, Luisteren
- De vraag: Hoe is het om jou te zijn?
Deze principes zijn in de loop der jaren in mijn haarvaten gaan zitten. En precies daar gebeurt het echte luisterwerk; in ons lijf.
Jij bent je eigen instrument
Als HR- of communicatieprofessional ben je gewend om mensen te bevragen, te begeleiden, te interviewen. Je bent het middel waarmee informatie boven tafel komt, waarmee mensen gesprekken voeren, waarmee jij verhalen ophaalt.
We trainen technieken – open vragen stellen, samenvatten, doorvragen – en vergeten dat de drager van die technieken ook aandacht nodig heeft. Jij bent je eigen instrument. En dat instrument kun je stemmen.
Kop zonder kip
Een Nieuw-Zeelandse trainer bij wie ik een luistertraining volgde, gebruikte het beeld: koppen zonder kip. Mensen die alleen met hun hoofd aanwezig zijn, terwijl hun lichaam ergens achter hen aan komt. Als je zo luistert, ben je in gedachten al bezig met de volgende vraag, met de oplossing, met hoe dit past in je plan, met wat je hierna nog moet doen…
Maar als je luistert met je hele zelf – je hele lijf – maak je beter contact én hoor je meer.
- Denk aan de signalen die je kunt voelen zoals kippenvel, een knoop in je maag, ongeduld in je benen of een brok in je keel van ontroering. Dat zijn geen verstoringen in het gesprek. Dat is informatie.
- Hoe aanweziger jij bent IN jouw lijf, hoe meer veiligheid je creëert voor de ander. Iemand voelt zich veiliger en meer op zijn gemak bij iemand die werkelijk aanwezig is. Als een kop mét kip.
De valkuilen die we kennen – en toch trappen we erin
Een paar herkenbare patronen voor iedereen die professioneel luistert:
- We labelen voordat we horen. Die boze burger. Die lastige medewerker. Wat hoor je nog als je dat oordeel (want dat is het) voorop zet. Welk oordeel staat jouw luistervermogen in de weg?
- We willen oplossen. Iemand uit zich emotioneel en in plaats van ruimte te maken, schieten we in de modus van fixen. Alsof emoties weggepoetst moeten worden. Emoties geven juist informatie over wat er werkelijk speelt. Kun je daar bij blijven, ook als het ongemakkelijk voelt?
- We luisteren selectief. We zoeken bevestiging voor wat we al dachten en horen het andere niet. Niet uit kwade wil, gewoon omdat het in ons kader past.
- We beginnen ons eigen verhaal te vertellen. De ander zegt iets en voor we het weten delen we onze eigen anekdotes.
Reflecteren is het echte werk
Er is geen olifantenpaadje naar goed luisteren. Geen trucje, geen vinkje dat je ergens kunt zetten. Wat wel werkt: na elk belangrijk gesprek even stilstaan bij vragen als deze.
Welke aannames bracht ik mee? Waar voelde ik dat ik mijn mond had moeten houden, maar adviseerde ik toch? Waar had ik moeten doorvragen, maar kwam ik te snel met oplossingen? Begon ik op een gegeven moment mijn eigen verhaal te vertellen? Van welke emotie wilde ik wég, en waarom? Waar kon ik ruimte voor maken en hoe voelde ik dat in mijn lijf?
Dit is onderhoud. Een ambacht ontwikkel je niet door één keer een training te volgen, maar door jezelf telkens een spiegel voor te houden, en mild te blijven over wat je daar ziet.
